Bijna de helft van de Belgen wil cannabis legaliseren of de regels versoepelen, kopte heel wat media recent. Dat moet blijken uit een nieuwe Europese enquête. Ondertussen proberen verschillende EU landen nieuwe modellen uit en worstelt België nog steeds met de regelgeving rond legale CBD. Na tientallen jaren war on drugs dringt zich steeds meer een ongemakkelijke vraag op: wanneer durven we beleid kritisch te bekijken en welke andere mogelijke maatregelen kunnen we nog treffen? Missen we louter politieke moed en daadkracht of is er meer aan de hand?
Legaliseer Cannabis, dan is het begrotingsprobleem opgelost!
Is een van de zaken die ik vaak hoor of lees. Laten we starten met een factcheck.
Cannabis legaliseren zou de overheid veel geld kunnen opleveren. Er zou niet enkel een directe financiële return zijn vanuit de heffing van accijnzen en belastingen op arbeid, ook de bredere budgettaire en indirect economische effecten moeten in rekening worden genomen.
In 2025 voerde House Jane een uitgebreide studie uit om enkele van de meest realistisch scenario’s te evalueren. De uitkomst ligt volgens die cijfers de eerste jaren, exclusief externe effecten, rond 350 - 400 miljoen euro per jaar aan nieuwe opbrengsten voor de Belgische overheid. Dat is veel, maar niet genoeg om het begrotingstekort op te lossen.
Laat ons ook even eerlijk zijn, een begroting van een land op orde krijgen met inkomsten uit accijnzen en heffingen op tabak, alcohol of cannabis lijkt ons geen verstandig idee. Die twee moeten eigenlijk altijd los van elkaar staan. Desalniettemin zouden deze extra inkomsten vandaag wel een serieus handje kunnen helpen om de budgetten voor bepaalde departementen op orde te krijgen.
45% voor, 41% tegen. Wat nu?
Deze week publiceerde het Europees Drugsagentschap (EUDA) de resultaten van een grootschalige enquête naar drugs, drugsgebruik en het beleid daarrond. 95.883 mensen uit 35 Europese landen werden bevraagd, waaronder een 3.000 Belgen.
VRT NWS berichtte dat 45% van de Belgen voorstander is van legalisering of soepelere cannabisregels, tegenover 41% tegenstanders. De overige 14% heeft geen uitgesproken mening of neemt geen standpunt in.
Een interessante vaststelling, maar we moeten die cijfers wel in perspectief plaatsen.
België telt ongeveer 9,5 miljoen meerderjarigen. Een enquête bij 3.000 mensen kan statistisch waardevol zijn, maar vertegenwoordigt niet automatisch iedere bevolkingsgroep even goed. De steekproefmethode, weging en formulering van de vragen zijn minstens zo belangrijk als het aantal respondenten.
Bovendien is er een groot verschil tussen cannabis volledig vrijgeven en cannabis onder strikte voorwaarden reguleren. Wie die twee standpunten op één hoop gooit, creëert misschien een aantrekkelijke krantenkop, maar niet noodzakelijk een genuanceerd debat.
Wat we wel weten, is dat cannabis geen marginaal verschijnsel is. Honderdduizenden Belgen gebruiken het, sommigen occasioneel, anderen regelmatig. De precieze aantallen hangen af van de onderzochte leeftijdsgroep en de definitie van gebruik. Frequent gaat het over 5 tot 8 procent van de volwassen bevolking maar meer dan 30% geeft aan ooit al eens cannabis gebruikt te hebben.
Voornamelijk bij jongeren is het beeld minder eenvoudig dan vaak wordt voorgesteld. Terwijl cannabisgebruik bij sommige groepen jongvolwassenen en studenten relatief hoog blijft, zien we bij Vlaamse leerlingen in het secundair onderwijs net een duidelijke daling over de lange periode. Het aandeel dat ooit cannabis gebruikte, daalde van 17% in 2011-2012 naar 8,6% in 2024-2025.
Niet bepaald het beeld van een generatie die massaal ‘aan de cannabis gaat’.
Maar het opvallendste cijfer uit het EUDA-onderzoek gaat volgens mij niet over wie cannabis gebruikt, maar over hoe gemakkelijk je eraan geraakt. Bijna de helft van de Europese respondenten, 48%, zegt dat cannabis binnen 24 uur gemakkelijk verkrijgbaar is. Bij 15- tot 24-jarigen loopt dat op tot 55%. Daar mogen onze beleidsmakers toch eens bij stilstaan.
We voeren al decennia een war on drugs. We investeren miljoenen in opsporing, vervolging, controles en repressie. En toch lijkt cannabis voor een groot deel van de bevolking ongeveer even moeilijk te vinden als een degelijk brood op zondag. Wie zijn geschiedenis kent, weet dat dit geen recent fenomeen is.
Dat wil niet zeggen dat politiewerk nutteloos is. Maar als de doelstelling van het huidige verbod is om cannabis minder toegankelijk te maken, dan verdienen deze cijfers toch minstens een kritische evaluatie. Want misschien is het probleem niet dat we de regels onvoldoende streng toepassen. Misschien moeten we ons afvragen of de regels zelf nog wel het gewenste resultaat kunnen opleveren.
Nederland: legaal langs de voordeur, illegaal langs de achterdeur
Nederland gedoogt al tientallen jaren de verkoop van cannabis in coffeeshops. Een systeem dat internationaal bekend werd, ondernemers soms mooie inkomsten opleverde en consumenten ten minste een zekere bescherming bood. Maar achter dat ogenschijnlijk eenvoudige model schuilt een merkwaardige constructie. De coffeeshop mag cannabis verkopen, maar de productie en bevoorrading waren jarenlang volledig aangewezen op het illegale circuit.
Het gevolg is een systeem waarin coffeeshophouders voortdurend moeten balanceren tussen commerciële activiteiten, lokale vergunningen, strafrechtelijke risico's en een niet-transparante toeleveringsketen.
De consument haalt er een paar voordelen uit. Er zijn leeftijdscontroles, herkenbare verkooppunten, preventie en doorgaans een duidelijker scheiding tussen cannabis en andere illegale drugs. Maar ook hier blijven belangrijke tekortkomingen bestaan: beperkte traceerbaarheid, onzekerheid over de samenstelling van producten en de bekende problematiek van drugstoerisme.
Toch verdient Nederland erkenning voor één zaak: het durft haar eigen beleid in vraag te stellen en te kijken naar alternatieve modellen. Helaas voor Bedrocan, kan dat beide richtingen uitgaan is recent gebleken.
Met het Experiment Gesloten Coffeeshopketen wordt op dit moment in geselecteerde gemeenten onderzocht of cannabis van productie tot verkoop volledig gereguleerd kan worden. De eerste vervolgmetingen wijzen onder meer op een breder aanbod en een positievere beoordeling van de prijs-kwaliteitverhouding, al zijn definitieve conclusies over criminaliteit en volksgezondheid nog wel voorbarig.
Laat ons een misverstand meteen uit de wereld helpen: het is geen 'staatswiet'.
De cannabis wordt geteeld door private ondernemingen, onder toezicht van de overheid. Er is concurrentie, er zijn kwaliteitsnormen en er worden commerciële investeringen gedaan. Een voorbeeld is CanAdelaar, een van de vergunde producenten, die in oktober 2026 werd overgenomen door de internationale Cronos Group voor een prijs van +50 miljoen euro.
Van de schimmige achterdeur naar een internationale overname. Het kan snel keren.
Is het Nederlandse model perfect? Absoluut niet. De illegale markt blijft bestaan, het vergunningenbeleid is complex en lokale besturen hanteren uiteenlopende regels.
Maar er wordt tenminste geëxperimenteerd met een oplossing voor een probleem dat men decennialang grotendeels heeft laten aanslepen.
Duitsland: drie plantjes, 50 gram en een administratieve marathon
Volwassenen mogen in Duitsland maximaal 25 gram cannabis op zak hebben, thuis 50 gram bewaren en drie cannabisplanten kweken. Daarnaast kunnen erkende cannabisverenigingen, de zogenaamde Cannabis Social Clubs, hun leden onder strikte voorwaarden bevoorraden. Een ambitieus systeem, al blijkt de uitvoering een stuk minder romantisch dan het oorspronkelijke politieke verhaal.
Volgens een inventarisatie van de Duitse sectorvereniging werden tegen oktober 2026 ongeveer 916 vergunningaanvragen ingediend, waarvan er circa 494 werden goedgekeurd. Een vergunning betekent niet dat een club de volgende ochtend cannabis kan afleveren. Er moeten locaties worden ingericht, veiligheidsmaatregelen genomen, teelten opgestart, proefcyclus en controles doorlopen. Intussen mogen volwassenen wel cannabis bezitten. Daar ontstaat een paradox.
De overheid versoepelt het bezit, maar de legale bevoorrading komt slechts langzaam op gang. Wie geen eigen planten heeft en nog geen toegang krijgt tot een operationele club, beschikt daardoor over weinig legale mogelijkheden om aan cannabis te geraken.
De straatverkoper zal daar vermoedelijk niet bijzonder ongelukkig over zijn.
Ook de combinatie van drie toegelaten planten en maximaal vijftig gram thuisbezit roept praktische vragen op. Afhankelijk van de teeltomstandigheden kunnen drie volwassen planten aanzienlijk meer dan vijftig gram gedroogde cannabis opleveren. Wat doe je dan met de rest? En hoe controleer je dat?
De Duitse beleidsmaker heeft ongetwijfeld goede bedoelingen gehad, maar de praktische samenhang tussen bezit, thuiskweek en bevoorrading verdient nog heel wat verfijning.
Dat neemt niet weg dat ook Duitsland een belangrijke stap heeft gezet. Niet omdat het model vandaag perfect werkt, maar omdat men bereid is alternatieven voor een uitsluitend repressief beleid te onderzoeken.
Eén Europa, tientallen interpretaties
Ook Luxemburg, Tsjechië, Spanje, Portugal, Zwitserland en Slovenië hebben elk op hun eigen manier stappen gezet of discussies gevoerd rond decriminalisering, thuisteelt, persoonlijke vrijheid of regulering.
Maar wie denkt dat Europa daarmee op weg is naar één samenhangend cannabisbeleid, komt bedrogen uit. Het is eerder een lappendeken van nationale wetgeving, lokale interpretaties en politieke compromissen.
Zelfs binnen een land kunnen de verschillen enorm zijn.
In Nederland verschilt het coffeeshopbeleid van gemeente tot gemeente. Sommige gemeenten laten helemaal geen coffeeshops toe. Andere hanteren een maximumaantal of passen het ingezetenencriterium toe, waardoor niet-ingezetenen in bepaalde gemeenten geen toegang krijgen.
In Duitsland is de versnippering al even zichtbaar. Noordrijn-Westfalen en Nedersaksen waren begin oktober samen goed voor ongeveer 248 goedgekeurde cannabisverenigingen, zowat de helft van het Duitse totaal. In Beieren waren er amper elf.
Dezelfde federale wetgeving, maar een totaal verschillend vergunningenlandschap.
Dat verschil heeft deels te maken met bevolkingsaantallen, administratieve capaciteit en lokale beleidskeuzes. Maar het illustreert hoe sterk de praktische toegang tot cannabis afhankelijk kan zijn van de plaats waar iemand woont. Een cannabisplant groeit nochtans overal volgens dezelfde biologische principes. En daarmee komen we bij een fundamenteel probleem.
Drugsbeleid wordt nog te vaak gevoerd vanuit sentiment, ideologische overtuigingen en politieke haalbaarheid. Wetenschappelijk onderzoek en meetbare beleidsdoelstellingen krijgen daarbij niet altijd het gewicht dat ze verdienen.
Het debat raakt bovendien aan een veel bredere maatschappelijke vraag: hoeveel vrijheid geven we volwassenen om zelf beslissingen te nemen over hun lichaam en gezondheid?
Net zoals bij historische discussies over abortus en lichamelijke zelfbeschikking bestaat er een spanning tussen individuele vrijheid, maatschappelijke verantwoordelijkheid en de rol van de overheid. Die onderwerpen zijn juridisch en medisch uiteraard niet gelijk te stellen. Maar de onderliggende vraag naar zelfbeschikking is wel degelijk relevant.
Een overheid mag burgers beschermen tegen gezondheidsrisico's. Ze moet dat zelfs doen.
Maar bescherming vraagt meer dan verbieden. Ze vraagt ook bewijs dat de gekozen maatregelen werken. Deze bescherming moet bovendien in lijn liggen met wat te rechtvaardigen valt voor de eigentijdse maatschappij. Vooral dat laatste argument is volgens mij relevant bij de cannabis kwestie.
België: waar zelfs een grinder een politiek probleem kan worden
Maar dan komen we in België.
Een van de landen waar cannabisbeleid nog altijd grotendeels wordt herleid tot een combinatie van een strafwetgeving, gedoogrichtlijnen, lokale initiatieven en bijzonder veel administratieve creativiteit.
Terwijl meer en meer landen experimenteren met gereguleerde teelt, cannabisverenigingen en alternatieve distributiemodellen, lijkt België vooral bezig met de vraag welke overheid precies bevoegd is om een winkel lastig te vallen.
Verschillende Belgische gemeenten hebben in het verleden al meerdere malen geprobeerd om specifieke uitbatingsvoorwaarden of vergunningen op te leggen aan cannabis- en CBD-winkels. Daarbij ontstaat regelmatig discussie over de grens tussen gemeentelijke bevoegdheden inzake openbare orde en de federale bevoegdheden rond productreglementering en drugs.
Dat gemeenten een verantwoordelijkheid hebben voor veiligheid en openbare orde, is goed. Maar lokale regels mogen niet zomaar een parallelle federale productwetgeving worden. De Raad van State heeft zich in het verleden al over dergelijke bevoegdheidsconflicten moeten buigen en de overheid op haar vingers getikt.
Recent zagen we in Kortrijk zelfs een initiatief waarbij handelaars werden aangesproken over de verkoop van lange blaadjes en grinders, omdat dergelijke producten het gebruik van illegale drugs zouden kunnen faciliteren. Dat is op zijn minst een bijzondere redenering.
Het wordt enigszins absurd wanneer een handelaar enerzijds door de federale overheid wordt verplicht zijn producten volgens de regels aan te bieden, maar anderzijds lokaal ter discussie wordt gesteld omdat hij accessoires verkoopt waarmee die producten gebruikt kunnen worden.
De Belgische CBD-markt: legaal, maar liefst zo onzichtbaar mogelijk
Misschien ligt de grootste Belgische tegenstrijdigheid niet eens bij THC-cannabis, maar bij de producten die vandaag al legaal verkocht mogen worden. Neem de markt van rookbare CBD-cannabis. België behandelt deze voor roken bestemde kruidenproducten binnen een regelgevend kader dat grotendeels aansluit bij dat van tabak en haar bijhorende industrie.
Cannabis is een landbouwproduct waarvan de samenstelling, het cannabinoïdenprofiel, de terpenen, de geur en de structuur aanzienlijk kunnen verschillen tussen variëteiten en oogsten. Toch is de ruimte om consumenten hierover te informeren volledig beperkt door reclameverboden, verpakkingsvoorschriften en beperkingen op productpresentatie en informatie.
Begrijp me niet verkeerd, gezondheidswaarschuwingen en beperkingen op commerciële reclame zijn zeker verdedigbaar. Maar er is een verschil tussen reclame maken voor een product en een volwassen consument objectieve informatie geven over wat hij koopt.
Hoe kan iemand een geïnformeerde keuze maken wanneer essentiële productinformatie nauwelijks zichtbaar mag zijn? En waarom behandelen we CBD-cannabis, een product zonder de bedwelmende werking van THC-rijke cannabis, in de retail grotendeels alsof het klassieke tabak is met alle gekende gevolgen voor de markt en consument?
De Belgische handelaar betaalt. De buitenlandse webshop verstuurt.
En dan hebben we het nog niet gehad over de concurrentiepositie.
België legt op rookbare CBD-producten specifieke fiscale en administratieve verplichtingen. Handelaars moeten rekening houden met accijnzen, productnotificaties, verpakkingsregels, verkoopbeperkingen en controles.
Tegelijkertijd opereren buitenlandse aanbieders vanuit landen met een ander fiscaal en juridisch kader. In Frankrijk bestaat bijvoorbeeld een andere behandeling van rookbare CBD-producten, waardoor Belgische handelaars met aanzienlijke prijsverschillen geconfronteerd worden.
Buitenlandse webshops adverteren bovendien zichtbaar richting Belgische consumenten, ook wanneer de aangeboden producten of verkoopmethoden niet legaal zijn volgens de Belgische regelgeving. Bpost en UPS leveren zonder probleem.
Grensoverschrijdende handhaving lijkt voor onze overheid een bijzonder moeilijk verhaal.
Het resultaat is een markt waarin de 'meeste' Belgische ondernemers netjes hun verplichtingen naleven, terwijl een buitenlandse aanbieder tegen lagere prijzen dezelfde consument kan bereiken. En de zwarte markt geniet mee van dit Europese schouwspel.
Bovendien heeft de overheid er zelf weinig bij te winnen wanneer consumenten massaal uitwijken naar aanbieders die de Belgische fiscale verplichtingen ontwijken. Minder lokale omzet, minder fiscale inkomsten en minder controle over de producten die uiteindelijk bij de consument terechtkomen.
Een bijzonder inefficiënte combinatie.
Begin misschien met wat vandaag al legaal is
Moeten we cannabis dan morgen volledig legaliseren?
Er bestaat geen wondermodel dat alle problemen met drugsgebruik, illegale handel en volksgezondheid in één klap oplost. Brede politieke consensus is er ook niet.
De Nederlandse aanpak heeft tekortkomingen. Het Duitse clubmodel botst op praktische problemen. En ook andere Europese experimenten moeten nog aantonen welke effecten ze op langere termijn hebben. Maar dat is geen argument om niets te doen. Integendeel.
Waarom kan België al niet beginnen bij de markt die vandaag reeds legaal is?
Dat het efficiënt en adekwaat uitwerken van een nieuw beleid of regeling vaak fout loopt is niet nieuw, maar waarom anticiperen we steeds zo traag in dit land? De huidige regeling geld sinds 2019 waarbij accijnzen heffen het enige beoogde doel lijkt.
Een eerste, relatief haalbare hervorming zou kunnen bestaan uit een afzonderlijk regelgevend kader voor rookbare cannabis <0.3% thc. Haal deze producten uit het klassieke fiscale en commerciële tabaksmodel en ontwikkel een systeem dat rekening houdt met hun specifieke noden, eigenschappen en gevaren. Enkele voorbeelden;
- Laat de verkoop uitsluitend toe in erkende speciaalzaken met een vergunning, onder duidelijke voorwaarden, een strikte leeftijdsgrens van 18 jaar en consequente controles.
Lokale overheden zullen tevreden zijn aangezien er dan wel een uitbatingsvergunning kan worden uitgeschreven. - Verbied de combinatieverkoop met alcohol, tabak en kansspelen, ook voor groothandels. Maak van een gespecialiseerde cannabiswinkel geen nachtwinkel waarin toevallig ook cannabis ligt. Het is hallucinant om te bedenken dat de overheid dit vandaag op deze manier toelaat.
- Voorzie objectieve productinformatie, onafhankelijke laboratoriumanalyses en een transparante herkomstregistratie. Laat consumenten weten wat ze kopen, zonder daarbij gezondheidsclaims of commerciële aanmoediging toe te laten.
- Ontwikkel een aangepast en/of meer flexibel accijnssysteem dat rekening houdt met de prijzen in de buurlanden en de concurrentie van de illegale markt. Want belastingen moeten inkomsten genereren en gedrag sturen, niet de legale handel uit de markt prijzen.
Maar vooral: creëer een duidelijk federaal kader dat ondernemers beschermt tegen willekeurige interpretaties en tegenstrijdige lokale regels of handhaving. Dat zou op zichzelf al een belangrijke stap vooruit zijn.
Niet alleen voor de ondernemers, maar ook voor consumenten, controle-instanties en de overheid.
Vanuit zo'n systeem kan België vervolgens onderzoeken welke vormen van verdere cannabisregulering haalbaar zijn. Daarvoor bestaan al verschillende internationale modellen en beleidsvoorstellen. Sommige zijn bijzonder ambitieus, andere pragmatischer. Ook House Jane nam het initiatief om met enkele wetenschappers, ondernemers en beleidsmakers een voorstel uit te werken.
Het belangrijkste is niet dat we morgen exact weten welk model het beste is.
Het belangrijkste is dat we eindelijk bereid zijn om die vraag ernstig te onderzoeken.
Misschien is de grootste drug in dit debat wel politieke gemakzucht
De nieuwe EUDA-enquête bewijst niet dat cannabis gelegaliseerd moet worden. Onze begrotingscijfers bewijzen dat evenmin.
Wat de enquette wel aantoont, is dat drugs en drugscriminaliteit voor veel Europeanen belangrijke maatschappelijke thema's zijn, terwijl cannabis bijzonder gemakkelijk verkrijgbaar blijft.
Wat we ook weten, is dat repressie van cannabis anno 2026 weinig resulaat oplevert. Dat we ondernemerschap en innovatie beter kunnen ondersteunen, en dat de inkomsten vs uitgavenbalans van de overheid eens goed hervormd moet worden.
Dat zou op zijn minst voldoende moeten zijn om het debat opnieuw te openen.
Niet vanuit de simplistische tegenstelling tussen voor- en tegenstanders van drugs. Ook niet vanuit het idee dat legalisering automatisch alle problemen oplost. Maar evenmin vanuit de overtuiging dat een verbod per definitie het beste instrument is om de volksgezondheid te beschermen. Laat ons kijken naar de vraag: welk beleid levert de beste resultaten op?
Nederland probeert de achterdeur te reguleren. Duitsland zoekt naar een model voor thuiskweek en cannabisverenigingen. Andere Europese landen experimenteren met hun eigen vormen van decriminalisering en regulering. En België?
België discussieert ondertussen over lange blaadjes, grinders en de vraag welke gemeente welke winkel mag controleren.
Het is dringend tijd dat beleidsmakers en overheidsinstanties hun energie hier anders insteken.
Want na tientallen jaren war on drugs is cannabis nog steeds overal verkrijgbaar, en blijft de rest van de wereld niet stilstaan.
En als een volledige legalisering vandaag politiek te gevoelig ligt, begin dan op zijn minst met de legale markt die we al hebben.
Dat lijkt mij geen revolutionair idee maar behoorlijk gezond verstand.